ยาลดน้ำหนักกลายเป็นที่สนใจมากขึ้นในยุคที่ปัญหาโรคอ้วนแพร่หลาย Qsymia และ Phentermine เป็นยาสองตัวที่มักถูกพูดถึงในวงการลดน้ำหนัก แต่หลายคนยังไม่เข้าใจว่าคืออะไร ต่างกันอย่างไร ใช้อย่างไร และมีความเสี่ยงแค่ไหน วันนี้เราจะมาทำความเข้าใจกันอย่างละเอียด ใครสนใจโปรแกรมตัวนี้ติดตามกันได้เลยครับ
ทำความรู้จักกับ Phentermine
Phentermine เป็นยาลดความอ้วนที่ใช้มานานกว่า 60 ปี อยู่ในกลุ่มยากระตุ้นระบบประสาทส่วนกลาง ทำงานคล้ายแอมเฟตามีน ช่วยลดความอยากอาหารโดยกระตุ้นสมองให้ปลดปล่อยสารเคมีบางชนิดที่ทำให้รู้สึกอิ่ม เพิ่มพลังงานและเผาผลาญมากขึ้น ทำให้ทานอาหารได้น้อยลงและเคลื่อนไหวมากขึ้น น้ำหนักจึงลดลงตามมา ยานี้จัดเป็นยาควบคุมพิเศษที่ต้องมีใบสั่งแพทย์เท่านั้น ห้ามซื้อขายเอง
ในประเทศไทย Phentermine มีจำหน่ายในคลินิกลดน้ำหนักบางแห่งที่มีแพทย์ดูแล มักใช้ในผู้ที่มีดัชนีมวลกายตั้งแต่ 27 ขึ้นไปและมีโรคแทรกซ้อนจากความอ้วน หรือดัชนีมวลกาย 30 ขึ้นไปแม้ไม่มีโรคประจำตัว ห้ามใช้ในผู้ที่มีโรคหัวใจ ความดันโลหิตสูงไม่ควบคุม โรคต่อมไทรอยด์ โรคจิต หรือมีประวัติติดสารเสพติด สตรีตั้งครรภ์และให้นมบุตรห้ามใช้เด็ดขาด
Qsymia คืออะไรและแตกต่างอย่างไร
Qsymia เป็นยาลดน้ำหนักสูตรผสมที่ประกอบด้วย Phentermine และ Topiramate ในอัตราส่วนที่เหมาะสม Topiramate เดิมเป็นยารักษาโรคลมชักและไมเกรน แต่พบว่ามีผลข้างเคียงทำให้น้ำหนักลด เมื่อนำมาผสมกับ Phentermine จึงช่วยเสริมฤทธิ์กันทำให้ลดน้ำหนักได้ดีกว่าใช้ Phentermine เพียงอย่างเดียว Topiramate ช่วยลดความอยากอาหารและทำให้รู้สึกอิ่มเร็วขึ้น นอกจากนี้ยังช่วยลดการกินอาหารแบบหมกมุ่นหรือกินจุบจิบบ่อยๆ
Qsymia ได้รับอนุมัติจาก FDA ในสหรัฐอเมริกาตั้งแต่ปี 2012 มีหลายความแรงตั้งแต่ขนาดต่ำสุดไปจนถึงขนาดสูงสุด แพทย์จะเริ่มจากขนาดต่ำแล้วค่อยๆ เพิ่มทีละน้อยตามการตอบสนองและความทนทานของผู้ป่วย ในไทยยังไม่ค่อยพบเห็นมากนักเพราะราคาแพงกว่า Phentermine เดี่ยวและหายากกว่า ส่วนใหญ่ผู้ป่วยต้องสั่งจากต่างประเทศหรือไปรักษาที่คลินิกพิเศษที่มียานี้
วิธีใช้และข้อควรปฏิบัติ
ทั้ง Phentermine และ Qsymia ต้องใช้ภายใต้ความดูแลของแพทย์เท่านั้น ห้ามซื้อมาใช้เองโดยเด็ดขาด แพทย์จะประเมินความเหมาะสมก่อนโดยดูน้ำหนัก ส่วนสูง ประวัติสุขภาพ และโรคประจำตัว ตรวจเลือดและความดันเพื่อดูว่าปลอดภัยหรือไม่ ถ้าเหมาะสมจะสั่งยาในขนาดต่ำก่อนและนัดติดตามผลทุก 1-2 สัปดาห์ เพื่อดูการตอบสนองและผลข้างเคียง
โดยทั่วไปรับประทานยาตอนเช้าก่อนอาหารเช้าหรือหลังอาหาร 1-2 ชั่วโมง ไม่ควรรับประทานตอนบ่ายหรือเย็นเพราะจะทำให้นอนไม่หลับ กลืนเม็ดทั้งเม็ดด้วยน้ำเปล่า ห้ามบด เคี้ยว หรือทำลายเม็ดยา รับประทานพร้อมกับดื่มน้ำเปล่าเยอะๆ วันละ 2-3 ลิตร เพื่อป้องกันนิ่วในไต ถ้าลืมรับประทานให้ข้ามมื้อนั้นไป ห้ามรับประทานซ้ำสองเท่าเพื่อชดเชย
ยาเหล่านี้ไม่ใช่ทางลัด ต้องใช้ควบคู่กับปรับพฤติกรรม กินอาหารที่มีประโยชน์ ลดแป้ง น้ำตาล ไขมันไม่ดี เพิ่มผัก ผลไม้ โปรตีนไร้มัน และธัญพืชเต็มเมล็ด ออกกำลังกายสม่ำเสมออย่างน้อยสัปดาห์ละ 3-5 วัน ครั้งละ 30-60 นาที ถ้าแค่กินยาโดยไม่เปลี่ยนพฤติกรรมผลจะไม่ดีและน้ำหนักจะกลับมาเพิ่มเมื่อหยุดยา
ผลข้างเคียงที่ควรระวัง
Phentermine มีผลข้างเคียงที่พบบ่อยคือปากแห้ง นอนไม่หลับ หงุดหงิดง่าย ใจสั่น ท้องผูก และความดันโลหิตสูงขึ้น บางคนมีอาการวิงเวียน ปวดศีรษะ หรือเหงื่อออกมาก อาการเหล่านี้มักเกิดในช่วงแรกและจะดีขึ้นเมื่อร่างกายปรับตัวได้ แต่ถ้ารุนแรงหรือไม่ดีขึ้นต้องแจ้งแพทย์ทันที Qsymia มีผลข้างเคียงคล้ายกันบวกกับอาการจาก Topiramate เช่น ชาที่มือเท้า รสชาติอาหารเปลี่ยน ความจำลดลงเล็กน้อย หรือสมาธิสั้น
ผลข้างเคียงร้ายแรงแม้หาได้ยากแต่ก็มี เช่น ปัญหาหัวใจเต้นผิดจังหวะ ความดันสูงมาก โรคจิตหรืออารมณ์แปรปรวนรุนแรง ความคิดอยากทำร้ายตัวเอง ปัญหาตา เช่น เห็นภาพพร่าหรือเจ็บตา และความเสี่ยงเกิดรอยแยกเพดานปากในทารกถ้าใช้ระหว่างตั้งครรภ่ว ดังนั้นผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ต้องคุมกำเนิดอย่างเคร่งครัดขณะใช้ยา หากมีอาการผิดปกติใดๆ ต้องหยุดยาและรีบพบแพทย์ทันที
ระยะเวลาและผลลัพธ์ที่คาดหวัง
ยาเหล่านี้ใช้ระยะสั้นโดยทั่วไปไม่เกิน 12 สัปดาห์สำหรับ Phentermine เพราะกลัวติดยาและผลข้างเคียงระยะยาว Qsymia อาจใช้ได้นานกว่าถึง 6-12 เดือนหรือมากกว่าขึ้นอยู่กับการตอบสนองและคำแนะนำของแพทย์ โดยเฉลี่ยผู้ใช้ Phentermine ลดน้ำหนักได้ 5-10% ของน้ำหนักเดิมภายใน 3 เดือน ส่วน Qsymia อาจลดได้ 10-15% ในระยะ 6-12 เดือน ผลลัพธ์แตกต่างกันไปในแต่ละคนขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย
สิ่งสำคัญคือเมื่อหยุดยาต้องพร้อมรักษาน้ำหนักด้วยพฤติกรรมที่ดีต่อไป ไม่งั้นน้ำหนักจะกลับมาเพิ่มอย่างรวดเร็ว บางคนน้ำหนักกลับมามากกว่าเดิมเสียอีก เพราะร่างกายปรับอัตราเผาผลาญลดลงหลังลดน้ำหนักเยอะ ต้องมีแผนระยะยาวในรักษาน้ำหนักหลังหยุดยา รวมถึงอาจต้องพบนักโภชนาการและนักกายภาพบำบัดเพื่อช่วยวางแผนอาหารและออกกำลังกาย
ราคาและความคุ้มค่า
Phentermine ในไทยราคาอยู่ที่ประมาณ 1,500-3,000 บาทต่อเดือนขึ้นอยู่กับคลินิกและขนาดยา Qsymia แพงกว่ามากอาจสูงถึง 5,000-10,000 บาทต่อเดือนเพราะต้องนำเข้าจากต่างประเทศ ยังไม่รวมค่าตรวจสุขภาพและค่าพบแพทย์ที่ต้องจ่ายเพิ่มทุก 1-2 สัปดาห์ รวมแล้วค่าใช้จ่ายตลอดโปรแกรมอาจสูงถึงหลักหมื่นถึงแสนบาท
ต้องชั่งน้ำหนักว่าคุ้มค่าหรือไม่ ถ้าอ้วนมากจนมีปัญหาสุขภาพรุนแรง เช่น เบาหวาน ความดันสูง หัวใจ หรือข้อเสื่อม ยาอาจช่วยลดน้ำหนักและปรับปรุงสุขภาพได้ ประหยัดค่ารักษาโรคแทรกซ้อนในอนาคต แต่ถ้าแค่อยากผอมเพื่อความสวยงามโดยไม่มีปัญหาสุขภาพ อาจพิจารณาวิธีอื่นที่ปลอดภัยและถูกกว่าก่อน เช่น ปรับอาหารและออกกำลังกายเองหรือปรึกษานักโภชนาการ
สรุปประเด็นสำคัญ
Phentermine เป็นยาลดน้ำหนักที่ใช้มานานโดยลดความอยากอาหาร Qsymia คือสูตรผสมระหว่าง Phentermine และ Topiramate ที่ให้ผลดีกว่าแต่แพงกว่า ทั้งสองต้องใช้ภายใต้ความดูแลแพทย์เท่านั้น มีผลข้างเคียงทั้งเล็กน้อยและร้ายแรง ต้องใช้ควบคู่กับปรับพฤติกรรมกินและออกกำลังกาย ใช้ได้ระยะจำกัดและน้ำหนักมักกลับมาเพิ่มเมื่อหยุดยาถ้าไม่รักษาพฤติกรรมดี ราคาแพง เหมาะกับคนที่อ้วนมากและมีปัญหาสุขภาพ ไม่เหมาะกับคนที่แค่อยากผอมนิดหน่อย ควรปรึกษาแพทย์และชั่งน้ำหนักข้อดีข้อเสียอย่างรอบคอบก่อนตัดสินใจ
